شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى بخارى
19
مجمع الاحكام ( فارسى )
بعيد است كه او از سال 544 تا 549 به جهان دانش - كه ترجمهاى از اثر خود او بيش نيست - پرداخته باشد . در تاريخ ترجمهء جهان دانش هم ترديدى نيست زيرا علاوه بر آن كه سال ترجمه را داده ، آن را با دادهء نجومى ديگرى هم در متن كتاب تطبيق مىكند و آن بودن ثريا در هفده درجه ثور است « 1 » . دو سه سال بعد يعنى پس از 550 قمرى رسالهء آثار علوى را تأليف كرده و در سال 557 قمرى برابر 531 يزدگردى مجمع الاحكام را . مسعودى ساكن بخارا شده و ظاهرا عمدهء فعاليتهاى علمى او در آن شهر صورت گرفته و در آنجا درگذشته است . او استاد رضى الدين نيشابورى بوده است . امام فخر رازى در مناظرات از او به نام « شيخ امام شرف الدين محمد بن مسعود مسعودى » ، « شرف مسعودى » و « شيخ مسعودى » ياد كرده و گفته است كه من در سال 582 در بخارا نزد او رفتم و از احكام نجوم خرده گرفتم و . . . « 2 » شرح گفتوگوهاى امام فخر رازى با مسعودى و شاگردش رضى الدين نيشابورى در مناظرات امام فخر آمده است « 3 » . ظاهرا بحثهاى امام فخر و مسعودى بيش از آنى بوده كه در مناظرات ديده مىشود . در رسالهء امام فخر - كه خود در 606 قمرى درگذشته است از مسعودى با عبارت « رحمه الله » ياد شده است . اين عبارت نشان مىدهد كه مسعودى بين 582 ( سال مباحثه ) و 606 قمرى درگذشته بوده است « 4 » اما از آنجا كه مسعودى در جهان دانش و الكفاية بيان مىكند كه بين سالهاى 1462 و 1528 تاريخ معروف به اسكندرى ( يعنى بين سالهاى 545 و 613 قمرى ) به ترتيب جدولى در طلوع منازل قمر مىپرداخته است ، از دو صورت بيرون نيست . يكى اين كه عبارت « رحمه الله » را بعدا به رسالهى
--> ( 1 ) . جهان دانش ، ص . 114 . ( 2 ) . دانش پروژه در مقدمهء رسالهى آثار علوى و مناظرات . ( 3 ) . مايل هروى ، شرح حال و زندگى و مناظرات امام . . . ، ص 202 - 198 . ( 4 ) . آل داود ، نامهء فرهنگستان ، 6 ص . 112 .